Protekla tri projekta koja smo radili zajedno sa opštinom Bojnik, bazirala su se na lepim stvarima i promociji potencijala ove varoši. Tako smo se bavili planinom Radan, manastirima i crkvama na teritoriji opštine, i naposletku čuvenom bojničkom trubom i orkestrima.
Sada je vreme da se pozabavimo jednim bitnim, ali stravičnim istorijskim događajem, za koji mnogi nisu čuli, a pojedinci ga i namerno „zaboravljaju“. U pitanju je „Krvavi februar“.
Naime, 17. februara 1942. godine, u Bojniku se dogodio jedan od najsurovijih zločina tokom Drugog svetskog rata — bugarske fašističke snage su streljale više od 500 civila, uglavnom žena, dece i starijih ljudi, neretko i trudnica, praktično uništivši do 90 % tadašnje populacije sela Bojnik i Dragovac. Procentualno ovo je sigurno najveći masakr tokom najkrvavijeg sukoba u istoriji čovečanstva. Tu temu ćemo u narednim tekstovima istraživati do detalja.
Dobrim poznavaocima istorije zato naslov uvodnog teksta može da bude čudan. U naslovu pomenuti ustanak događaj je iz Prvog svetskog rata, ali pre nego što dođemo do paralele između dva događaja u razmaku od 25 godina, potrebno je predstaviti manje upućenima ukratko Topličko-jablanički ustanak.
Topličko-jablanički ustanak bio je jedini organizovani oružani otpor na teritoriji koju su okupirale vojske Centralnih sila tokom Prvog svetskog rata. Izbio je februara 1917. godine u Toplici, Jablaničkom okrugu i okolini, a predvodili su ga vođe srpskog četničkog pokreta, među kojima su se istakli Kosta Vojinović i Kosta Pećanac.
Povod za ustanak bila je nasilna mobilizacija srpskih mladića u bugarsku vojsku, što je izazvalo ogorčenje među stanovništvom koje je već trpelo teške represije pod bugarskom i austrougarskom okupacijom. Ustanak je zahvatio veliki broj sela i manjih gradova, a ustaničke jedinice uspele su da oslobode Prokuplje, Kuršumliju i delove okoline Leskovca.
Međutim, zbog nedostatka spoljne podrške i oštre bugarske i austrougarske odmazde, ustanak je brzo ugušen. Tokom martovske ofanzive 1917. godine, bugarska vojska i nemačke trupe počinile su masakre nad civilnim stanovništvom – stradalo je preko 20.000 ljudi, dok su mnoga sela spaljena.
Iako je ugušen, ustanak je imao veliki simbolički značaj – pokazao je otpor srpskog naroda prema okupaciji.
Paralela je sada jasnija. Agresor je isti – Bugarska. Bugarski fašizam je poprilično potcenjen u našem javnom mnjenu, a zverstva koja su činili tokom Prvog i Drugog rata, vrlo su lako uporediva sa Ustaškim, što dokazuje i Bojnik 1942.
Kako Bugari, čak i zvaničnici bugarske države, i danas jugoistok Srbije smatraju svojom teritorijom, ovo je tema koju moramo aktuelizovati. Taj sukob, te bolesne aspiracije prema srpskoj teritoriji, počele su na Bregalnici, nastavljene su Topličko-jablaničkim ustankom, a kulminirale su u Bojniku 42. godine
Danas slušamo sa svih strana priče o suživotu, o sličnosti dvaju naroda, a sva ta priča potiče od pukog neznanja. Naučimo prvo istoriju, naučimo nešto o „Krvavom februaru“, pa tek onda odlučimo hoćemo li, možemo li i smemo li da oprostimo i zaboravimo.
Ovaj tekst je napisan u okviru projekta „Krvavi februar u Bojniku – uzroci i posledice“, koji naše udruženje realizuje uz sufinansiranje opštine Bojnik.
