Prekjuče smo obeležili istorijski najznačajniji srpski praznik – Vidovdan. Stoga, logično je da u okviru našeg „Književnog utorka“ donesemo tekst o čoveku koga je Andrić nazvao „tragičnim junakom kosovske misli“. Petar II Petrović Njegoš i danas ostaje najznčajniji srpski filozofom, a upravo Kosovski zavez zauzima centralno mesto njegove filozofije.
Kada se govori o velikanima srpske književnosti i kulture, ime Petar II Petrović Njegoš zauzima posebno mesto. Bio je pesnik, filozof, pravoslavni mitropolit i državnik, ali pre svega čovek koji je kroz svoje stvaralaštvo uspeo da spoji istoriju, veru, slobodarski duh i duboku filozofsku misao.
Njegoš je rođen 13. novembra 1813. godine u selu Njeguši kao Radivoje Petrović. Poticao je iz znamenite porodice Petrović-Njegoš, koja je generacijama upravljala Crnom Gorom. Posle smrti svog strica, Petra I Petrovića Njegoša, 1830. godine postao je naslednik crnogorskog prestola, a tri godine kasnije u Sankt Peterburg primio je episkopski čin i zvanično preuzeo dužnost vladike i državnog poglavara.
Iako je živeo samo 38 godina, iza sebe je ostavio delo koje ga je svrstalo među najveće pisce srpske književnosti. Kao vladar nastojao je da učvrsti državu, uvede red u sudstvo, ojača državne institucije i unapredi obrazovanje, dok je kao pesnik stvarao dela koja su postala temelj srpskog romantizma. Njegove najznačajnije knjige, „Luča mikrokozma“, „Gorski vijenac“ i „Lažni car Šćepan Mali“, i danas se smatraju vrhuncima srpske književnosti. U njima je pisao o slobodi, časti, veri, ljudskoj sudbini i večitoj borbi dobra i zla.
Posebno mesto u Njegoševoj misli zauzima Kosovo. Za njega Kosovska bitka nije bila samo jedan od najvažnijih događaja srpske istorije, već simbol moralnog izbora, žrtve i borbe za slobodu. Smatrao je da su događaji iz 1389. godine oblikovali nacionalnu svest srpskog naroda i postali trajni podsetnik da postoje vrednosti koje su važnije od samog života.
U Gorskom vijencu se pominju Knez Lazar, Miloš Obilić i drugi junaci kosovskog predanja. Njegoš ih ne prikazuje samo kao istorijske ličnosti, već kao uzore časti, hrabrosti i odanosti svom narodu. Kosovski zavet za njega predstavlja trajnu obavezu da se čuvaju sloboda, vera i nacionalno dostojanstvo. Zato Kosovo u njegovom delu nije simbol poraza, već moralne pobede i spremnosti da se najviše vrednosti brane po svaku cenu.
Istovremeno, Njegoš je u kosovskom nasleđu video vezu sa borbom Crnogoraca protiv Osmanskog carstva. Verovao je da se ista težnja za slobodom koja je vodila kosovske junake nastavila i kroz vekove otpora u Crnoj Gori, pa je Kosovo u njegovoj poeziji postalo simbol istorijskog kontinuiteta i istrajnosti jednog naroda.
Njegošev književni jezik odlikuju snažni stihovi, bogata simbolika i duboka filozofska promišljanja, zbog čega njegova dela ni danas ne prestaju da budu predmet proučavanja i različitih tumačenja. Preminuo je 31. oktobra 1851. godine na Cetinje od tuberkuloze, a po sopstvenoj želji sahranjen je na Lovćen, planini koja je za njega predstavljala simbol slobode.
Naslovna fotografija preuzeta sa Vikipedije.
