Na samom početku meseca avgusta obeležena je 71 godina od smrti velikog srpskog pisca Stanislava Vinavera. Rođeni Šapčanin je pored književnosti ostavio i dubok trag u oslobađanju Srbije u ratovima početkom dvadesetog veka, a o njegovom sadržajnom životu čitajte u narednim redovima.
Stanislav Vinaver bio je jedan od najsvestranijih i najzanimljivijih srpskih književnika prve polovine XX veka. Bio je pesnik, pripovedač, esejista, književni kritičar, novinar, prevodilac i diplomata, a svojim neobičnim stilom, humorom i igrom jezikom ostavio je snažan trag u srpskoj avangardi.
Rođen je, kao što smo naveli u uvodnim redovima, u Šapcu, u jevrejskoj porodici poreklom iz Poljske. Njegov otac Avram Josif bio je lekar, a majka Ruža pijanistkinja i prevodilac. Školovanje je nastavio u Beogradu, a potom u Parizu, gde je na Sorboni studirao matematiku i fiziku, ali se interesovao i za filozofiju, muziku i književnost. Posebno je na njega uticao filozof Anri Bergson.
Književni rad započeo je veoma mlad, zbirkom pesama „Mjeća“, objavljenom 1911. godine. U godinama koje su usledile postao je jedan od najglasnijih zagovornika novih književnih pravaca. Njegov „Manifest ekspresionističke škole“ iz 1920. godine predstavlja važan dokument srpske avangarde. Vinaver, međutim, nikada nije bio samo predstavnik jedne književne škole – voleo je da eksperimentiše, da se poigrava formom, značenjem i samim jezikom.
Njegov život obeležili su i veliki istorijski događaji. Učestvovao je u Balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu, prošao povlačenje srpske vojske preko Albanije i boravio na Krfu, gde je radio kao urednik „Srpskih novina“. U Drugom svetskom ratu bio je zarobljen i rat je proveo u nemačkim logorima.
Vinaver je iza sebe ostavio značajan i raznovrstan opus. Među njegovim poznatijim delima su „Gromobran svemira“, „Čuvari sveta“, „Goč gori“, „Ikarov let“, „Čardak ni na nebu ni na zemlji“, „Ratni drugovi“ i „Jezik naš nasušni“. Posebno je poznata njegova „Pantologija novije srpske pelengirike“, duhovita parodija tadašnjih književnih antologija i književnog ukusa.
Veliki deo njegovog rada čini i prevodilaštvo. Prevodio je dela brojnih svetskih pisaca, među njima Luisa Kerola, Marka Tvena, Edgara Alana Poa, Getea i drugih. Njegovi prevodi bili su posebni jer Vinaver nije nastojao samo da prenese reči, već i duh, ritam, humor i živost originala.
Posle Drugog svetskog rata vratio se književnom i prevodilačkom radu. Umro je 1. avgusta 1955. godine u Niškoj Banji. Iza sebe je ostavio delo koje je teško svesti na jednu književnu odrednicu. Vinaver je bio istovremeno ozbiljan mislilac i veliki šaljivdžija, avangardista i poznavalac tradicije, pisac i prevodilac koji je pokazao koliko srpski jezik može da bude razigran, slobodan i inventivan. Upravo zbog toga njegovo ime i danas zauzima posebno mesto u istoriji srpske književnosti.
Naslovna fotografija preuzeta sa Vikipedije.
