Danas je Savindan! Na današnji dan proslavljamo život sveca, život čoveka koji je utemiljio ovozemaljsku srpsku crkvu i državu, ali koji je najznačajniji po tome što je utemeljio srpski narod u večnosti. O liku i delu Svetoga Save obično se piše iz prizme uspostavljanja arhiepiskopije, njegovog duhovnog i diplomatskog značaja za srpsku državu Srednjeg veka. Vrlo malo se u svemu tome pominje književni značaj duhovnog i svetovnog oca našeg naroda. Stoga smo odlučili, poštovani čitaoci, da vam ovog utorka ukratko sažmemo kakav je uticaj najmlađi sin Stefana Nemanje imao na začetak srpske književnosti.
Njegov književni rad neraskidivo je povezan sa crkvenim, prosvetiteljskim i državotvornim delovanjem, a ima presudnu ulogu u oblikovanju srpske pismenosti i književnog jezika u 13. veku.
Najznačajnije Savino delo jesu „Žitije Svetog Simeona“, napisano u manastiru Studenici, u kome je opisao život svog oca, velikog župana Stefana Nemanje, koji se zamonašio kao Simeon Mirotočivi. Ovo žitije predstavlja temelj srpske hagiografske književnosti i odlikuje se jednostavnim, ali dostojanstvenim stilom, snažnom duhovnom porukom i jasnim idejnim usmerenjem ka hrišćanskom idealu odricanja i služenja Bogu.
Sveti Sava je i autor Studeničkog tipika, kao i Hilandarskog tipika, u kojima je utvrdio pravila monaškog života. Ovi tekstovi imaju i književnu vrednost, jer kombinuju normativni stil sa narativnim i poučnim elementima, pokazujući Savinu sposobnost jasnog i sistematičnog izražavanja.
Posebno mesto u njegovom radu zauzimaju besede, pouke i poslanice, u kojima se obraća narodu, sveštenstvu i vladarima. U njima je izražena snažna prosvetiteljska dimenzija: Sava naglašava značaj vere, moralnosti, sloge i obrazovanja. Jezik ovih tekstova je razumljiv, lišen retoričke prenaglašenosti, što svedoči o njegovoj nameri da dopre do što šireg kruga ljudi.
Sveti Sava je takođe značajno doprineo razvoju crkvenog zakonodavstva, pre svega kroz Zakonopravilo (Nomokanon), zbirku crkvenih i građanskih zakona. Iako je reč o pravnom delu, njegov prevodilački i redaktorski rad ima veliku kulturnu i književnu vrednost, jer je postavio temelje pravne pismenosti na srpskom jeziku.
Književni rad Svetog Save odlikuju jasnoća izraz i duboka duhovnost. Njegova dela nisu nastajala radi estetskog užitka, već kao sredstvo oblikovanja vere, morala i identiteta srpskog naroda. Zbog toga se Sveti Sava smatra ne samo prvim srpskim piscem, već i ključnom figurom u razvoju srpske kulture i književne tradicije.
Imamo privilegiju da jedna takva osoba dolazi iz našeg plemena. Sveti Sava nam je pokazao put, na nama je da taj put pratimo kako bi se nazvali njegovim dostojnim potomcima.
