Ono što uradimo za života odjekuje u večnosti. Što više uradimo, što značajnije stvari ostavimo iza sebe, to će se naš eho duže i glasnije čuti i kada više na ovom svetu ne postojimo telesno. Ivo Andrić je uradio, čini se, gotovo sve što čovek može u jednom životu. Ove nedelje, tačnije 9. (ili 10.) oktobra, obeležićemo 134 godine od rođenja jedinog srpskog Nobelovca. Tim povodom, dobro je podsetiti se, makar u najkraćim crtama, života i dela srpskog velikana.
Ivo Andrić rođen je 9. ili 10. oktobra 1892. godine u selu Dolac, nedaleko od Travnika. Detinjstvo je proveo u Višegradu, gradu koji će kasnije zauzeti posebno mesto u njegovom književnom stvaralaštvu. Školovao se u Sarajevu, a studije je započeo u Zagrebu, nastavio u Beču i Krakovu, da bi 1924. godine u Gracu odbranio doktorsku disertaciju iz istorije književnosti.
Još kao gimnazijalac priključio se pokretu „Mlada Bosna“, zbog čega je tokom Prvog svetskog rata bio hapšen i interniran. Posle rata započeo je diplomatsku karijeru u službi Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno kasnije Kraljevine Jugoslavije. Službovao je u više evropskih gradova, a 1939. godine postavljen je za jugoslovenskog poslanika u Berlinu. Nakon nemačke okupacije Jugoslavije 1941. godine vratio se u Beograd, gde je živeo povučeno i posvetio se književnom radu.
Upravo tokom Drugog svetskog rata nastala su neka od njegovih najznačajnijih dela. Roman „Na Drini ćuprija“, objavljen 1945. godine, prati viševekovnu istoriju Višegrada i njegovih stanovnika, od izgradnje mosta u 16. veku do početka Prvog svetskog rata. Iste godine objavio je i romane „Travnička hronika“ i „Gospođica“. U njegovom opusu posebno mesto zauzimaju i pripovetke „Anikina vremena“ i „Most na Žepi“, a neki kritičari su kultno delo „Prokleta avlija“, takođe uvrstili u red pripovedaka.
Andrićevo stvaralaštvo obeležili su duboko poznavanje istorije Bosne i Balkana, psihološka slojevitost likova i pripovedanje koje povezuje različite kulture, vere i civilizacije. Njegova dela često govore o susretima i sukobima Istoka i Zapada, o životu običnog čoveka u vrtlogu velikih istorijskih događaja, ali i o univerzalnim pitanjima ljudskog postojanja.
Godine 1961. dobio je Nobelovu nagradu za književnost, uz obrazloženje da mu je priznanje dodeljeno za epsku snagu kojom je oblikovao teme i prikazao ljudske sudbine iz istorije svoje zemlje. Novčani deo nagrade namenio je za unapređenje bibliotekarstva u Bosni i Hercegovini.
Poslednje godine života proveo je u Beogradu, gde je preminuo 13. marta 1975. godine. Sahranjen je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju.
Ivo Andrić ostavio je iza sebe književno delo koje prevazilazi granice prostora i vremena. Njegovi romani i pripovetke i danas se čitaju kao svedočanstva o istoriji, ljudskim slabostima, dostojanstvu i neprekidnoj borbi čoveka da pronađe svoje mesto u svetu.
Naslovna fotografija preuzeta sa Vikipedije.
